Het idee van een Europees leger bestaat al sinds het ontstaan van de Europese Unie. In 1952 kwamen we zelfs dichtbij. Daarna bleef het vooral een denkpiste, maar een verenigd leger bestaat nog altijd niet. Hoe komt dat? Onze reporter sprak met Wouter Beke (Europese Volkspartij).
Mathis Decorte, Mauro Kerckhoeve
Verenigd Europees leger
Het idee van een Europees leger is niet nieuw. “Churchill en Adenauer dachten er kort na de Tweede Wereldoorlog al over na”, vertelt Beke. De wereld was verdeeld in twee groepen, het communistische Oostblok en het kapitalistische Westen. Europa en de VS vreesden voor een Sovjetinvasie. De Amerikanen wilden oorspronkelijk een sterk West-Duits leger. Dat leger moest een soort buffer vormen tussen West en Oost. De Fransen waren echter de Tweede Wereldoorlog nog niet vergeten. Een sterke Duitse strijdmacht was voor hen geen optie. René Pleven, Frans minister van Defensie in 1952, pleitte voor een verenigd Europees leger.
Op 27 mei 1952 ondertekenden Frankrijk, Italië, België, Nederland en Luxemburg ook effectief een verdrag voor het invoeren van zo’n verenigd leger. Toch kwam die Europese strijdmacht er niet. Sovjetleider Joseph Stalin overleed, en het vertrouwen in de NAVO groeide. De vrees voor een Russische invasie verdween. In 1954 stemden de Fransen tegen hun eigen plan in, het Europese leger kwam er niet.
“Wat als Rusland de Baltische staten aanvalt? Ik ben niet zeker dat de VS zich in die strijd willen moeien”
Wouter Beke (Europese Volkspartij)
Kapotte NAVO-paraplu
Door de Russische invasie van Oekraïne, de conflicten rond Iran en Trumps Groenland‑controverse komt het debat over een Europees leger weer tot leven. “We moeten beseffen dat de NAVO-paraplu niet meer werkt”, stelt Wouter Beke. “Wat als Rusland de Baltische staten aanvalt? Ik ben niet zeker dat de VS zich in die strijd willen moeien.”
Bovendien zit een land als Cyprus wel in de Europese Unie, maar niet in de NAVO. Door het conflict in de Golfstaten komt dat land in gevaar. Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, zei daarover het volgende: “Cyprus, your security is our security.” “Dat moeten we dan ook serieus nemen”, onderstreept Beke. “Een verenigd Europees leger is sterker dan de Amerikaanse, Russische of Chinese vloot.”
“Dit jaar spendeert de Europese Unie 400 miljard euro aan defensie. Met een Europees leger houden we 80 miljard euro over”
Aanzienswinst, efficiëntiewinst
Wouter Beke ziet alleen maar voordelen. “We worden niet alleen sterker, het maakt Europa ook efficiënter.” De EU zou door gezamenlijke aankopen en slimmere uitgaven haar overige budget kunnen besteden aan iets anders. “Dit jaar spendeert de Europese Unie 400 miljard euro aan defensie. Mochten we een Europees leger hebben, dan houden we nog 80 miljard over om uit te geven aan andere zaken. 80 miljard euro is evenveel als het volledige Duitse defensiebudget. Dat zegt genoeg volgens mij”, aldus Beke.
Toch blijft een Europese defensiegemeenschap een netelige kwestie. Vele landen vinden militaire autonomie van groot belang. Bovendien is er voor gezamenlijke EU-missies de goedkeuring van alle 27 lidstaten nodig. Dat leidt vaak tot lange discussies.
Met een verenigd Europees leger halen we oude ideeën naar boven. Maar met de recente geopolitieke conflicten is dat idee relevanter dan ooit. Toch hangt het niet alleen af van politieke wil, maar ook van juridische afspraken. Het blijft een moeilijk debat. Of zo’n Europees leger er komt, blijft voorlopig een onbeantwoorde vraag.