De wereld rondreizen voor je sport klinkt aantrekkelijk. Je ontdekt nieuwe delen van de wereld en leert verschillende culturen kennen. In de topsport kan al dat reizen echter zwaar worden. In sommige sporten trekken atleten bijna wekelijks van het ene land naar het andere. Dat voortdurend reizen kan zowel mentaal als fysiek belastend zijn en zelfs hun prestaties beïnvloeden. Maar hoe gaan sporters zelf om met die constante verplaatsingen? En welke problemen brengt zoveel reizen met zich mee?
In verschillende sporten klinkt kritiek op de kalender, die volgens veel sporters te vol zit. Atleten trekken bijna voortdurend van het ene land naar het andere. In het tennis reizen spelers vrijwel elke week naar een nieuwe bestemming, terwijl in de Formule 1 bijna elke race in een ander land plaatsvindt. Dat voortdurende reizen is zowel mentaal als fysiek belastend en kan de sport zelfs eenzaam maken.
Altijd onderweg
Topsport betekent niet alleen trainen en wedstrijden spelen, maar ook voortdurend koffers pakken. De Belgische proftennisser Lars Goran Verwerft (ATP-1436) is vele weken per jaar onderweg: “Dat hangt een beetje af van welke periode in het jaar. Op het einde van het jaar, tegen december, is dat rustiger. Maar als ik echt in volle competitie zit, dan denk ik dat ik elke maand minstens drie weken weg ben. Dus dan is dat elke week of twee weken vliegen naar een ander land. En dan terug, of van land naar land vliegen.”
Niet alleen tennissers brengen veel tijd onderweg door. Ook darters reizen de wereld rond voor hun wedstrijden. Zo trekken ze voor de Euro Tours door Europa en staan er ook toernooien op andere continenten op de kalender. Erik Clarys, dartscommentator bij VTM en ex-profdarter, merkt dat spelers tegenwoordig langer van huis zijn dan vroeger: “Vroeger had je eigenlijk enkel in het weekend toernooien. Ik heb vijftien jaar op het hoogste niveau meegedraaid, en was ongeveer veertig weekends per jaar weg van huis. Maar door de week was ik wel thuis. En dat is een groot verschil met deze generatie. Nu heb je soms twee, drie weken dat je echt van huis bent. Dat is toch nog iets anders.”
De vele verplaatsingen wegen niet voor iedere speler even zwaar. Wie punten nodig heeft om zijn ranking te verbeteren, kan het zich bovendien niet veroorloven om toernooien over te slaan. “Je kan niet een heel jaar in uitzonderlijke vorm verkeren. Vandaar dat er heel veel topspelers zijn die het niet nodig hebben om die ranking in de gaten te houden,” zegt Clarys. “Die slaan links en rechts toernooien over. Ik zal niet zeggen dat het nu makkelijker is voor een Luke Littler, die torenhoog favoriet is op elk toernooi. Maar hij speelt niet zoveel toernooien als iemand die in de top 32 staat. Die moeten eigenlijk alle toernooien spelen, terwijl de top acht of zestien selectiever kan zijn. Andere spelers hebben het geld en de punten nodig om te stijgen op de ranking. Die moeten alle wedstrijden spelen en dat weegt gewoon op je.”
De gevolgen van al dat reizen
Veel reizen kan ook mentale gevolgen hebben voor sporters. Zo stopte de Belg Maxime Vanderstichelen in 2014 met skiën nadat hij zich tijdens zijn stages in de Oostenrijkse bergen eenzaam voelde. Lang van huis zijn en weinig contact hebben met familie en vrienden kan zwaar wegen op een sporter. Dat kan niet alleen het welzijn, maar ook de prestaties beïnvloeden. In onderstaande audioreportage hoor je hoe eenzaamheid een impact kan hebben op sporters.
“Een sociaal leven waarbij ik elke vrijdag iets ga doen, is voor mij onmogelijk.” Lars Goran Verwerft
Een ander gevolg van veel reizen is slaaptekort. Een verstoord slaapritme kan ervoor zorgen dat sporters minder goed presteren. “Als we nu naar Amerika gaan, is slaap daar heel belangrijk,” zegt Cloet. “Het verstoren van de slaap kan een grote impact hebben op het welzijn, maar ook op de prestaties in het algemeen. Slaap is een van de belangrijkste factoren in het herstel van de atleten. Dat kan dus een grote impact hebben als de slaap verstoord wordt door vluchten of tijdsverschillen.”
Een normaal sociaal leven uitbouwen is voor veel topsporters bijna onmogelijk. Wie wekenlang van huis is, mist vaak afspraken met vrienden en familie. “Het is heel moeilijk om hier in België echt iets op te bouwen met een grotere vriendengroep, die niet in de sportwereld zitten,” vertelt Verwerft. “Ik heb hier een heel selecte groep vrienden die weten waar ik mee bezig ben en zelf ook een druk leven hebben. Als ik terug in België ben, proberen we af te spreken of bellen we elkaar. Maar een sociaal leven waarbij ik elke vrijdag iets ga doen, is voor mij onmogelijk.”
Op een luchthaven kunnen onverwachte problemen het ritme van een sporter volledig verstoren. De entourage kan dan helpen om daarmee om te gaan, vertelt Cloet: “Als je in een onverwachte situatie terechtkomt of je bagage kwijtgeraakt, moet je kijken hoe je daarmee omgaat. Zeker wanneer een reis een impact heeft op je prestatie, is het achteraf aan de entourage om te bekijken hoe het de volgende keer anders kan. De psycholoog, coach en entourage moeten daar samen over nadenken.” Verwerft vertelt in dit audiofragment over een gelijkaardige situatie.
Ook thuis voelen ze de impact
“Telkens wanneer het reizen zwaar wordt, bijvoorbeeld wanneer vluchten geannuleerd worden, denk ik: wil ik hier zijn, op een vliegtuig met James? Of wil ik liever thuis zijn, mijn eigen leven leiden en hem vier maanden niet zien?” Ellie Mujushi
Het constante reizen beïnvloedt niet alleen de sporter, maar ook de familie, vrienden en partners thuis. Wie lang van huis is, wordt daardoor steeds meer gemist. De Australische contentcreator Ellie Mujushi is de vriendin van de Nieuw-Zeelandse proftennisser James Watt (ATP-81 in het dubbelspel). Sinds januari reist ze met hem mee: “Ik ben sinds januari van huis en het is nu augustus. Voor de meeste mensen is dat niet het geval. Zij gaan meestal elke twee maanden terug naar huis. Wij komen uit Australië en Nieuw-Zeeland, landen waar niet veel toernooien worden gespeeld. Voor James en mij was de afstand bovendien veel moeilijker voor onze relatie. Telkens wanneer het reizen zwaar wordt, bijvoorbeeld wanneer vluchten geannuleerd worden, denk ik: wil ik hier zijn, op een vliegtuig met James? Of wil ik liever thuis zijn, mijn eigen leven leiden en hem vier maanden niet zien?”
De partner kan er dus voor kiezen om mee te reizen. Een relatie tussen twee sporters kan dat soms makkelijker maken. “Mijn vriendin is ook een proftennisster. Zij reist soms met mij mee. We proberen dan samen naar toernooien te gaan,” zegt Verwerft. “Als we op vakantie gaan, proberen we dat ook op hetzelfde moment te plannen. Zo hebben we een tijd voor ons alleen. Zij woont namelijk ook in het buitenland, dus we proberen elkaar op toernooien en tijdens vakanties te zien. Af en toe komt ze ook naar België, als daar tijd voor is.”
Bij tennis weet je vooraf nooit hoelang je op een toernooi zal blijven. Na één wedstrijd kan het toernooi al voorbij zijn. Dat is niet alleen vervelend voor de speler, maar ook voor wie met hem meereist. “We vertrokken naar een toernooi in Canada, in Quebec,” vertelt Mujushi. “Ik was daar super enthousiast over, maar helaas verloren ze in de eerste ronde. Voor mij is dat soms moeilijker dan voor James. Hij heeft veel meer ervaring met verliezen en weet dat het erbij hoort. Ik zie hen vaak goed presteren en denk dan: ze moeten alles winnen. Maar een andere speler zei tegen mij: ‘Ellie, je beseft niet hoe geweldig het is dat ze hier überhaupt staan. Soms haal je de finale, soms verlies je in de eerste ronde. Daar moet je mee leren omgaan.”
Reizen heeft ook voordelen
“In dat opzicht vinden de Belgische darters dat ze toch een goed leven leiden.” Erik Clarys
Niet alles aan het reizen is negatief. Sporters en hun partners ontdekken plekken waar ze anders misschien nooit zouden komen. “Ik zou zeggen dat China in mijn top twee staat. Shanghai was prachtig,” zegt Mujushi. “Ik vond de stad, de mensen en de sfeer geweldig. Ook Monza in Italië vond ik heel leuk. Er was veel groen en de gemeenschap kwam er echt samen. Het toernooi lag vlak bij de racebaan van Monza, waar we allemaal in een raceauto mochten rijden. Dat was fantastisch. Ik heb er een geweldige tijd gehad met de spelers en andere partners.”
Sporters hebben bovendien meer vrijheid om hun dag in te delen. Ze bepalen grotendeels zelf wanneer ze trainen en wanneer ze vrij zijn. Dat is een voordeel tegenover mensen met een vaste job, zegt Clarys: “De Belgische toppers vinden dat ze een luxe leven hebben. Ze moeten veel toernooien spelen, maar mogen zelf hun dag inplannen. Hebben ze zin om te trainen, dan gaan ze trainen. Hebben ze geen zin om te trainen, doen ze dat niet. Mensen met een gewone job moeten elke ochtend vroeg opstaan en gaan werken. In dat opzicht vinden de Belgische darters dat ze toch een goed leven leiden.”
Veel reizen hoeft niet alleen nadelen te hebben. Het kan ook mensen samenbrengen. Vooral onverwachte toernooien zorgen volgens Mujushi voor een sterk gemeenschapsgevoel. In onderstaand audiofragment vertelt ze wanneer ze beslist heeft om mee te reizen met James en hoe de tennisgemeenschap haar tot die conclusie bracht.