Het stille gevaar van American football in België: “Ik wist niet eens dat ik bewusteloos was geweest”

In augustus lag William Pieters (20) tijdens zijn training bij de Ostend Pirates plotseling op het gras, zonder te weten hoe hij daar terechtgekomen was. Hij was kort bewusteloos geweest en had een zware hersenschudding opgelopen. Toch was er geen onafhankelijke controle, geen verplicht protocol en zijn ploeg spoorde hem gewoon aan om opnieuw te spelen. Zijn verhaal is de realiteit van een sport in België waarin harde klappen dagelijkse kost zijn, maar medische opvolging vanuit de competitie of de ploeg zeldzaam is. Hoe komt het dat er in België anno 2025 nog steeds geen degelijke controle bestaat op hersenletsels binnen American football?

William lijdt door zijn hersenletsel aan het postcommotioneel syndroom, een reeks symptomen die kan optreden na herhaaldelijke hersenschuddingen. Mensen met deze aandoening ervaren vaak hoofdpijn, duizeligheid, geheugenproblemen en een vertraagde informatieverwerking – klachten waarmee William al maanden worstelt. Het herstel kan tot twee jaar duren, en er bestaat een risico op blijvende beperkingen. Bovendien heeft hij op langere termijn een verhoogde kans op dementie. Dit benadrukt des te meer de dringende noodzaak van strikte controles op hersenschuddingen in American football, iets wat in België momenteel nog ontbreekt.

Een gebrek aan duidelijke richtlijnen

Hoewel er duidelijke regels bestaan over het gebruik van de helm als stormram of bewust contact zoeken met het hoofd, ontbreekt een centrale registratie van hersenletsels binnen de Belgian American Football League (BAFL). De competitie voert bovendien geen systematische controles uit op mogelijke hersenschuddingen of op de veilige terugkeer van spelers na een hoofdletsel. Niet elke ploeg gaat op dezelfde manier met die kwestie om: sommige teams investeren in betere helmen, stellen interne protocollen op of doen simpelweg wat haalbaar is binnen hun beperkte middelen. Maar juist die verschillen vormen het probleem: er is geen uniforme standaard voor veiligheid.

De BAFL benadrukt dat scheidsrechters op het veld instaan voor veiligheid en dat teams hun coaches correct moeten opleiden om toezicht te houden tijdens trainingen. Ook het medisch luik wordt volledig bij de clubs gelegd:  “De ploegen beschikken over de medische dossiers van hun spelers. Elke speler moet voor aanvang van het seizoen een medische verklaring indienen om deel te mogen nemen aan de sport.” Maar daar loopt het voor William mis: “Waar de medische keuring faalt, is dat ze zich beperkt tot lichamelijke gezondheid, zoals het uitsluiten van hartproblemen of hoge bloeddruk, terwijl hersenproblemen of -schade niet gecontroleerd worden.”

De BAFL schuift de verantwoordelijkheid voor de medische opvolging van zich af. “Na een hoofdletsel is er een medische evaluatie van een arts en een verplichte rustperiode. Daarna moeten de ploeg, de speler en de arts samen op een verantwoorde manier beslissen over de sporthervatting”, klinkt het. Volgens William is er echter te weinig controle op dat proces: “De Ostend Pirates hebben als enige een eigen protocol voor medische keuring. Officieel moet een dokter een document invullen waarin staat dat je voldoende hersteld bent om opnieuw te spelen, maar in de praktijk vraagt de ploeg dat document zelden op.”

Daardoor stond William te snel weer op het veld en ook onder druk van zijn ploeg. “De regel was eigenlijk: als je je goed voelt, mag je spelen. De voorzitter en teamgenoten zeiden: ‘Het komt wel goed, je gaat weer spelen.’ Het voelt bijna als taboe om toe te geven dat je niet fit bent. Je wilt je team niet laten vallen, maar iemand moet je tegen jezelf beschermen”, benadrukt hij.

Voorzitter Glenn Michiels van de Ostend Pirates bevestigt dat er binnen de BAFL geen specifiek medisch protocol bestaat, maar dat door de ploeg wel wordt nagegaan of een speler voldoende hersteld is van een hersenletsel om opnieuw in actie te komen. “De BAFL legt ons geen specifieke regels op rond hersenletsels. We hebben wel een intern medisch protocol: een speler moet eerst op papier goedkeuring krijgen van zijn dokter voordat hij weer mag spelen. Bij William hebben we dat echter niet gevraagd. Destijds leek hij voldoende hersteld en wilde hij zelf spelen, maar achteraf gezien was dat niet de juiste beslissing.”

Chronische traumatische encefalopathie

American football is wereldwijd berucht door het risico op hersenschuddingen. Tijdens hersenschuddingen worden de hersenen als het ware door elkaar geschud en komt chronische traumatische encefalopathie (CTE) voor, iets waar spelers tijdens hun carrière niet zo bewust van zijn. “CTE is een hersenziekte gelinkt aan herhaaldelijke klappen op het hoofd. In de hersencellen stapelen eiwitten zich op, waardoor ze uiteindelijk afsterven. Dat kan op lange termijn zorgen voor dementie”, legt neuropsycholoog Suzie Kamps uit. Zij is neuropsycholoog aan het Alzheimercentrum van Amsterdam en werkt mee aan de NEwTON-studie die onderzoek doet naar CTE en herhaaldelijke hoofdletsels bij contactsport.

Bij een vermoeden van een hersenschudding is niet altijd meteen duidelijk hoe ernstig het is. De beoordeling start meestal met een korte check van alertheid en reacties. “Je stelt eenvoudige vragen, zoals waar diegene is, welk jaar het is of wat hij gisteren gedaan heeft. Ook kun je het geheugen kort testen door een paar woorden te laten herhalen. Verder kijk je naar hoe iemand beweegt, bijvoorbeeld of hij snel zijn neus kan aanraken. Zo krijg je snel een indruk of er iets mis kan zijn. Bij twijfel laat je iemand voorzichtig herstellen in een prikkelarme omgeving: rust, weinig afleiding en geen risico op opnieuw stoten of vallen. Het doel is om het herstel niet te verstoren en extra schade te voorkomen.”

Amerikaans onderzoek toont aan dat hoe langer iemand American football speelt, hoe groter het risico op blijvende hersenschade. Elk extra jaar dat je speelt, vergroot de kans op CTE. Zelfs spelers die nooit een hersenschudding hebben gehad, lopen gevaar. De symptomen verschijnen meestal pas jaren later: geheugenverlies, stemmingswisselingen, moeite om overzicht te houden of depressie”, waarschuwt Suzie Kamps. De risico’s gelden niet alleen voor professionele spelers, maar ook voor amateurs. In de Verenigde Staten leidde dit tot grote maatschappelijke debatten, strengere regels en medische protocollen. In België ontbreekt tot op heden concrete regelgeving rond hersenletsels.

Botsen zonder vangnet

American football draait om snelheid, kracht en keiharde botsingen. In deze sport zijn impacts tot dertig keer de zwaartekracht geen uitzonderingen. In de Verenigde Staten is veiligheid daarom al jaren een topprioriteit: medische teams langs de zijlijn, onafhankelijke neurologen en verplichte protocollen bij elke hersenschudding. Bij symptomen mag een speler niet verder totdat een arts bevestigt dat hij volledig hersteld is. Daar is een hersenschudding geen kleinigheid, maar een kantelpunt.

In België groeit American football jaarlijks, maar het blijft een sport met beperkte financiële middelen. Ploegen doen wat ze kunnen, maar volledige medicalisering is duur en vaak onhaalbaar. Commentator bij DAZN Jurgen Nijs benadrukt dat: “In België is het een kwestie van kostprijs. American football is hier een nichesport met weinig subsidies. Het is duur om een volledig onafhankelijke neuroloog de hele wedstrijd aan de zijlijn te hebben om iedere speler te controleren.” 

Het wringt nog meer omdat de sport zelf niet zachter is. Zelfs Belgische spelers krijgen harde klappen, verliezen het bewustzijn, maar spelen in een competitie waar structurele bescherming bijna afwezig is. “Soms staat er iemand met een EHBO-cursus, soms zelfs niemand. Dat is geen verwijt, het is de realiteit van beperkte middelen”, zegt Nijs.

De toekomst van de BAFL

Spelers kunnen zichzelf tot op zekere hoogte beschermen tegen hersenschuddingen. “Je leert van jongs af aan hoe je correct moet tackelen, en dat verkleint het risico”, zegt William. “Maar zelfs als je perfect tackelt, kan een tegenstander je verkeerd raken. Dan sta je machteloos. Precies dat maakt de sport zo gevaarlijk.”

Ook Jurgen Nijs bevestigt het belang van techniek: “De nadruk ligt op veilige tackle-technieken. Het hoofd mag nooit als wapen gebruikt worden, en dat moet op training ingeoefend worden tot het een automatisme is. Belgische ploegen zijn zich daarvan bewust en trainen hun spelers daar zo goed mogelijk in.”

Volgens William kan ook de BAFL een veel grotere rol spelen in de veiligheid van spelers. “Het zou enorm helpen als de BAFL een verplichte medische keuring oplegt bij hersenschuddingen, en pas toestemming geeft om terug te spelen wanneer een onafhankelijke dokter bevestigt dat je volledig hersteld bent”, zegt hij. Jurgen Nijs treedt hem daarin bij: “De BAFL moet externe medische protocollen invoeren om hersenschuddingen en blessures consequenter op te volgen. Dat is niet alleen essentieel voor de veiligheid van de spelers, maar ook om de sport professioneler en duurzamer te maken. Zonder duidelijke richtlijnen blijft het onmogelijk om een stabiele en veilige competitie uit te bouwen.” 

Suzie Kamps benadrukt niet alleen het belang van een degelijke medische opvolging vanuit de clubs en de BAFL, maar ook de verantwoordelijkheid van de spelers zelf. “Vermijd klappen op het hoofd zoveel mogelijk. Als je toch een stevige tik krijgt, ga dan even zitten, laat je beoordelen door iemand met kennis en neem voldoende rust voordat je verder speelt. Zo verklein je de kans op opvolgletsels. Het belangrijkste is dat je alert blijft voor de signalen van je lichaam. Neem jezelf serieus en gun jezelf de nodige rust en bescherming na een impact. Dat kan op lange termijn een wereld van verschil maken en langdurige schade vermijden.”

Veiligheid boven alles

William’s verhaal staat niet op zichzelf. Het is één van de vele verhalen van spelers die klappen incasseren in een sport die ze liefhebben, maar waarin bescherming vaak ontbreekt. In België groeit American football, maar de veiligheid van de spelers en medische opvolging blijven achter.

Wat ontbreekt, zijn duidelijke regels, consistente protocollen en onafhankelijke medische controle. Tot die dag blijft het risico bij de spelers zelf liggen. Het verhaal van William laat zien dat echte groei in de sport niet alleen gaat over meer populariteit en nieuwe ploegen, maar vooral over het beschermen van degenen die het veld betreden.