Hoe ‘Deepfake’ ook de politiek kan beïnvloeden

Het was een opvallend filmpje dat de wereld rond ging, of toch heel even. Oekrains president Zelensky kondigde in een video op Twitter de overgave aan tegen Rusland en hij vroeg zijn troepen om de wapens neer te leggen. Veel Twitteraars hadden snel door dat de video gemanipuleerd was en dus niet echt is, waarop Meta, het bedrijf achter Twitter, de video offline haalde. Toch trappen veel mensen in dit soort filmpjes.

Deepfake is de naam. Via speciale technologie kunnen bedrijven bekende personen laten doen of zeggen wat ze willen. De technologie zorgt ervoor dat de artificiële intelligentie niet te onderscheiden is van de realiteit. In België hebben we Chris Umé, een Limburger wiens filmpjes op TikTok wereldwijd viraal gingen. Hij maakte deepfakes van acteur Tom Cruise.

In De Afspraak op 31 maart vertelt Umé hoe hij te werk gaat voor een deepfake: “Ik werkte voor de deepfakes van Tom Cruise samen met Miles Fisher, een professioneel acteur die lijkt op Tom Cruise en hem imiteert. Fisher weet hoe Tom Cruise zich gedraagt. Samen met hem maakte ik die filmpjes om de mensen eens te doen lachen.”

Toch wil Umé naast amusement bieden ook wijzen op de gevaren van deepfake: “Ik werk vooral om awareness te creëren, momenteel kunnen niet veel mensen zo goed deepfake doen zoals ik het doe. Maar binnen enkele jaren zal deepfake veel toegankelijker worden en zal het moeilijker zijn om het onderscheid te zien tussen echt en deepfake.”

Ook televisiemaker Thomas Vanderveken, bekend van het Een-programma Factcheckers, deed te test en maakte een deepfake. Daarin kondigde hij – eigenlijk een acteur die hem speelde en via de nodige technologie – aan dat hij in de politiek zou stappen. Veel mensen hadden door dat het vals was, maar toch trapten veel mensen maar ook de pers erin. “Ik stond toch versteld hoeveel mensen, en vooral ook wélke, er met open ogen ingetuind zijn: het werd door enkele niet nader genoemde kranten en websites prompt als een nieuwsfeit gebracht, en meerdere politici hebben me gebeld met de vraag voor welke partij ik dan wel niet gekozen had”, aldus Vanderveken.

Ongetwijfeld zal deepfake zich verder evolueren en ingezet worden bij politieke oorlogsvoering, zoals nu in het geval van Zelensky. Daarom geeft Umé nog tips om na te gaan als een video nu echt is of net niet: “Kijk altijd wie de afzender is van filmpjes en onderzoek welke nieuwsmedia het filmpje delen. We kunnen het vergelijken met Photoshop twintig jaar geleden. Nu zijn we ook al waakzaam wanneer we een vreemde foto zien. De kwaliteit van het filmpje van Zelensky was gelukkig heel slecht waardoor mensen het meteen doorhadden.”