© Pixabay

Bioplastic minder ecologisch dan gedacht

Een analyse van de pro’s en contra’s bij bioplastic

Lekjutters Vijfheerenlanden, een Nederlandse vrijwilligersorganisatie tegen zwerfafval, heeft afgelopen september op sociale media een experiment gepost. Daarin werd een plastic beker, waarvan de fabrikant beweert dat het biologisch afbreekbaar is, in water geweekt. Uit de resultaten blijkt dat de beker niet volledig afbreekt, omdat het gebruikte materiaal geen zuivere bioplastic is. Zogenaamde bioplastic achteloos wegwerpen omdat je denkt dat het afbreekbaar is, heeft dus gevolgen voor het milieu. Maar is bioplastic in het algemeen weldegelijk afbreekbaar of wordt daarmee gesjoemeld?

“Mijn experiment was een aanvulling op gelijkaardige experimenten door Dirk Groot”, vertelt de uitvoerder van het bekerexperiment Maarten Kerkhof. Dirk Groot is samen met Merijn Tinga initiatiefnemer van hun huidige actie #cupcount. Met deze actie willen ze tegen 2022 zoveel mogelijk zwerfbekers in kaart brengen. Dat gebeurt door vrijwilligers die met de Plastic Adventure-app een foto nemen van een gevonden zwerfbeker. Vervolgens verschijnt de beker op de teller en wordt die geregistreerd in een databank. “Mijn experiment gebeurde dus in het kader van #cupcount”, verklaart Kerkhof.

“In het experiment liet ik een plastic beker van het merk Huhtamäki Future Smart in water weken. Bekerfabrikant Huhtamäki Oyj, een Finse specialist in voedselverpakkingen, beweert dat hun bekers gemaakt zijn van 100% plantaardig materiaal oftewel afbreekbare bioplastic. Volgens Kerkhof was dit niet het geval: “Een paar dagen later kwam ik tot de vaststelling dat de buitenkant van de beker uit gewone plastic bestond. De beker was dus niet afbreekbaar, omdat de bekerfabrikant aardolie als grondstof gebruikte.”

“Daarnaast constateerde ik dat aan de binnenkant van de beker een klein zakje van polyetheen zat”, licht Kerkhof verder toe. “Het zakje was gemaakt van bio-ethanol, een vloeistof van zuivere alcohol. Deze stof is identiek aan polyetheen, de meest gebruikte kunststof ter wereld. Het is gemaakt op basis van aardolie, wat slecht is voor het milieu.” Bekerfabrikant Huhtamäki Oyj is met andere woorden niet eerlijk over de samenstelling van hun bekers. Maar dat neemt niet weg dat bioplastic een milieuvriendelijk alternatief blijft. Het kent alleen, naast de vele voordelen, een paar nadelen.

Biobased en biodegradeerbare bioplastic

Volgens Diëgo Volckaert, docent Ecotechnologie aan Hogeschool VIVES Kortrijk, hangen de voor- en nadelen af van het type bioplastic. Zo is er een onderscheid tussen biobased en biodegradeerbare bioplastic. “Biobased is gemaakt van natuurlijke grondstoffen zoals hout. Het kan onder alle omstandigheden vlotjes afbreken. Biodegradeerbaar bestaat uit onnatuurlijke grondstoffen zoals fossiele brandstoffen. Dat wil zeggen dat het onder bepaalde omstandigheden (gedeeltelijk) afbreekt. Het probleem is dat de omstandigheden kunnen verschillen, afhankelijk van het type bioplastic. Je hebt bioplastic die afbreekt bij contact met zuurstof en andere onder invloed van zonlicht. Bij dat afbraakconcept kunnen er ook chemicaliën vrijkomen die schadelijk zijn voor de natuur.”

“De voor- en nadelen hangen af van het type bioplastic. Zo is er een verschil tussen biobased en biodegradeerbare bioplastic.”

Diëgo Volckaert, docent Ecotechnologie aan Hogeschool VIVES Kortrijk

“In theorie kan biodegradeerbare bioplastic milieuvriendelijk zijn, maar in de praktijk is dat afhankelijk van waar het terechtkomt”, aldus Volckaert. “Als het bijvoorbeeld in het water of op de grond belandt, kan het enkele maanden of zelfs jaren duren om af te breken. Daardoor blijft biodegradeerbare bioplastic een tijdje schadelijk voor het milieu. Een klein voordeel is dat het ooit zal afbreken, waardoor ze minder schadelijk zijn dan gewone plastic dat nooit afbreekt.” Samengevat is biobased bioplastic het meest voordelig. Het is vooral beter voor het klimaat, omdat deze plastic minder CO₂ uitstoot.

Bioplastic, een mooi alternatief met een duur prijskaartje

“Een ander groot nadeel is dat bioplastic duurder is dan gewone plastic op basis van aardolie”, vult Volckaert verder aan. “Soms zijn ze twee tot drie keer duurder. Dat is te wijten aan het efficiëntere productieproces voor gewone plastic. Dankzij de perfectionering van het productieproces kunnen de machines een grotere hoeveelheid produceren. Bioplastic kan op dat vlak nog een serieuze inhaalbeweging maken. Naarmate dat proces efficiënter wordt en de hoeveelheden toenemen, worden de prijzen steeds concurrentiëler. Door de stijgende olieprijzen zal het prijsverschil nog eens extra verkleinen.”

Het experiment van Kerkhof is alvast een belangrijke stap voor verder onderzoek naar afbreekbaarheid bij bioplastic. Volckaert blijft benadrukken dat je de pro’s en contra’s per type bioplastic moet bekijken. Kerkhofs experiment toont ook duidelijk aan dat bedrijven niet altijd eerlijk zijn als het om de samenstelling van hun plastic producten gaat. Tegenwoordig is het ecologisch interessanter om over te stappen naar bioplastic. Op economisch vlak is het aantrekkelijker om bij gewone plastic te blijven vanwege de lage productiekosten en het efficiënter productieproces. Toch zullen wij als consument genoodzaakt zijn om later volledig over te schakelen op bioplastic door de aanhoudende schaarste van fossiele brandstoffen.