Foto ter illustratie (c) Pixabay

“Vorig legislatuur keurde 95% van alle ontbossingsaanvragen goed”

“De vorige legislatuur (2014-2019) keurde 95% van alle ontbossingsaanvragen goed”, aldus Vlaams parlementslid Mieke Schauvliege (Groen). Dat terwijl ontbossen strikt genomen verboden is in Vlaanderen. Elk bos in Vlaanderen dat toch verdwijnt, moet sinds 2002 gecompenseerd worden. Uit cijfers blijkt dat dat te weinig gebeurt.

Verschil kappen en ontbossen

Bij bomen kappen komen andere bomen in de plaats. Het doel van de grond verandert niet. Kappen gebeurt bij zieke bomen, of uitheemse soorten.

Bij ontbossen verandert het doel van de grond. Het bosgebied verandert vaak in een industriegebied. Wanneer dat het geval is, moet dat bos gecompenseerd worden.

Ontbossen is verboden in Vlaanderen, maar een eigenaar van een perceel kan een aanvraag indienen tot ontbossing. Dat bos compenseren moet door een nieuw bos ergens anders aan te leggen. De eigenaar heeft daarvoor twee opties. De eerste optie is in natura. De eigenaar moet zelf een nieuw bos aanplanten. Een andere mogelijkheid is door een bedrag te storten aan het Boscompensatiefonds van de Vlaamse overheid. Dat fonds legt dan een nieuw bos aan. “Maar daar gaat het mis”, aldus Mieke Schauvliege.

Compensatiebijdragen zijn weliswaar betaald, maar de Vlaamse overheid legt niet genoeg nieuwe bossen aan. Tussen 2014 en 2019 kreeg het fonds 24 miljoen euro, goed voor 990 hectare bos. De regering legde slechts 490 hectare bos aan. Sinds de start in 2002 is het tekort opgelopen tot 1500 hectare.

Drie oorzaken

Schauvliege wijt de problemen aan drie oorzaken.

Het bosuitbreidingsteam werd geleidelijk aan afgebouwd. Dat team ging op zoek naar nieuwe bosgronden en onderhandelde met lokale besturen en belangengroepen. Vooral bosgrond kopen op landbouwgrond blijkt een grote uitdaging. Boeren willen dat niet. Nochtans zou het helpen om het opgelopen tekort van 1500 hectare in te halen.  Woordvoerder van de Boerenbond Vanessa Saenen reageert: “Wij zijn niet tegen bebossen op landbouwgrond, maar wij willen eerst dat de overheid kijkt naar andere, groene zones.” Als de overheid toch beslist om bos op landbouwgrond te planten, eist Saenen een goed overleg met de betrokken boeren en de sector.

Daarnaast keurde de vorige minister van Leefmilieu Joke Schauvliege (CD&V) – geen familie –  95% van alle ontbossingsaanvragen goed.

Een vierkante meter bosgrond kost 3,50 euro. “In de praktijk is dat bedrag negen euro.”

– Mieke Schauvliege

De grootste oorzaak echter, is de prijs van het bosgrond. De eigenaar van het ontboste perceel, die zelf het bos niet in natura plant, betaalt 3,50 euro per vierkante meter bos aan het Boscompensatiefonds. Die prijs is in theorie de gemiddelde prijs voor bosgrond. “In de praktijk is dat veel te laag. Een nieuw stuk bosgrond rond de stadsrand kost ongeveer negen euro per vierkante meter”, aldus Schauvliege. De prijs per vierkante meter moet volgens haar overeenkomen met de effectieve kost van bosgrond. Ze pleit dat de overheid afstapt  van een vast gemiddelde.

Oplossingen

Mieke Schauvliege pleit ervoor om kostbare bossen te beschermen. Momenteel staat 50 000 hectare bos in een gebied waar bouwen mag, en dus ook ontbossen kan. Daarvan is 12 000 hectare oud, waardevol bos. Schauvlieghe wil dat een decreet deze bossen beschermt door ontbossen van waardevol bos te weigeren. De overheid hoort dan de eigenaars te vergoeden voor het waardeverlies van hun grond. Dat decreet wil Schauvliege baseren op het Duinendecreet van de Vlaamse Regering Van den Brande II, 27 jaar geleden. Het decreet voorkomt dat duinen verkavelen. Daardoor hebben delen van de Vlaamse kust nog steeds hun eerste buffer tegen overstromingen. Eigenaars kunnen niet meer bouwen in de duinen, maar ter compensatie betaalde de Vlaamse overheid de depreciatie van hun gronden.

“Jonge bomen nemen veel minder CO2 op dan oude bomen”, zegt Schauvliege. “Een bos wordt waardevol net omdat het er al lang staat. De CO2-opname is veel hoger en de biodiversiteit van organismen veel groter. Wanneer je dat oud bos ontbost, verlies je dat allemaal. Het duurt veertig jaar tot het nieuwe bos de werking van het oude bos kan evenaren.”

Stijn Beke Smets, consulent bosuitbreiding bij Natuurfonds, nuanceert dat verhaal. “Niet alle oude bossen nemen veel CO2 op. Het is zelfs zo dat bomen op een bepaalde leeftijd minder CO2 opnemen.” Ook de diversiteit van organismen is afhankelijk van bos tot bos. Naaldbossen hebben veel minder planten en dieren dan loofbossen. Hij vindt het belangrijk dat de overheid het ontbossen beslist op basis van het soort bos op het soort grond. Hij staat wel achter het voorstel om waardevol bos in industriezones te beschermen door een decreet. 

Nieuw aangeplant bos in het Provinciaal Natuurcentrum De Gavers in Harelbeke (c) Davien Planckaert