De Volkswagen Beetle is het symbool voor het Wirtschaftswunder. ©Pixabay

Das Wirtschaftswunder: Duitse economie vindt tweede leven

De naoorlogse periode is voor veel westerse landen een periode van heropbouw en hoop op een terugkeer naar een normaal leven. De toekomst van Duitsland ziet er niet rooskleurig uit. Het volk heeft hoop wanneer Ludwig Erhard in 1949 als minister van Economische Zaken zetelt.

Platgebombardeerd en in chaos begint Duitsland aan zijn heropbouw na vijf jaar oorlog. Al heeft een beschermengel de Duitse economie gered tijdens de bombardementen. Uit een Amerikaans rapport in 1945, de United States Strategic Bombing Survey, blijkt dat het totale productieverlies van de Duitse economie ongeveer 16 % bedraagt. Tegenover het aantal uitgevoerde raids door de geallieerden valt dat cijfer mee.

Noodlottig raakt het land verdeeld door de overwinnaars. West- en Oost-Duitsland houden er een verschillende politieke visie op na. Van 1948 tot 1951 demonteren de westerse geallieerden 668 fabrieken in West-Duitsland, wat voor de industrie neerkomt op een capaciteitsverlies van 5 %.

De eerste regering

Konrad Adenauer vormt in 1949 zijn regering in West-Duitsland. Hijzelf is bondskanselier, maar er is vooral belangstelling voor Ludwig Erhard. De econoom en oud-strijder uit de Eerste Wereldoorlog vervult de positie van minister van Economische Zaken. Hij moet West-Duitsland laten floreren en op de kaart zetten. Als een godsgeschenk ontvangt West-Duitsland financiële steun van Amerika via het Marshallplan. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, George C. Marshall, wil grootschalige materiële hulp bieden aan getroffen westerse landen.

Planeconomie en kartelvorming zijn voor Erhard uit den boze. Zijn visie draagt bij tot een sociale markteconomie. In dat soort economisch stelsel verzorgt de overheid sociale goederen dat de privésector niet voortbrengt. Hieronder verstaan we goederen zoals onderwijs en het openbaar vervoer. De goed werkende combinatie tussen marktwerking en een stelsel van sociale voorzieningen brengen de Duitse economie naar hogere hemels. Door de snelle schikking wordt de term ‘Wirtschaftswunder’ geïntroduceerd. Voor Erhard was er nooit sprake van een wonder. Hij deed naar eigen zeggen gewoon zijn werk.

Een beter leven voor iedereen

Tijdens de oorlog werkten vrouwen massaal in fabrieken. Dat is niet langer nodig. Veel mannen zijn teruggekomen van het front en kunnen weer aan de slag als arbeiders. Adenauer beslist wel dat vrouwen voor het huwelijk nog arbeiderswerk mogen verrichten. Desondanks hebben verschillende ondernemingen het door de expansie moeilijk om voldoende arbeidskracht te vinden. Eind jaren vijftig verschijnt een nieuwe term in de wereldeconomie: de gastarbeider. De ongeschoolde werkkrachten werken veelal aan de band in fabrieken.

Iedereen heeft zijn aandeel in de groeiende economie. Sociale zekerheid en volledige werkgelegenheid zijn maatstaven in de jaren vijftig. Door de welvarende economie groeit het verlangen bij het Duitse volk om weer te reizen. Hoewel de bestemmingen vaak binnen de eigen landsgrenzen zijn, draagt het bij tot de algemene welgesteldheid. Daarnaast veranderen beetje bij beetje de eetgewoonten. Gebraad op zondag is ondertussen een must geworden.

Made in Germany

De Volkswagen Kever is het symbool van de heropleving van de West-Duitse economie. In 1955 rolt het miljoenste exemplaar verguld van de assemblagelijn. Naast de auto-industrie is ook de elektrotechnische sector booming. Wasmachines, televisies en radio’s zijn bestsellers. Voordien waren zo’n producten weinig particulier beschikbaar door de hoge vraagprijs. Massaproductie maakt ze voor iedereen toegankelijk.

De industriële ligging van West-Duitsland trekt veel buitenlandse investeerders aan. Door de sterke economie vindt de Bondsrepubliek opnieuw de waardering van andere landen. Locomotieven, machines en motoren verkoopt Duitsland over de hele wereld. Ook de buitenlandse handel floreert. ‘Made in Germany’ is een kwaliteitskenmerk voor exportgoederen. De industriële revolutie nam tussen 1950 en 1963 met 185 % toe.