Een afschrikwekkend beeld dat ook in Vlaanderen realiteit dreigt te worden. (C:Pixabay)

Spaarbekkens to the rescue

Een afschrikwekkend beeld dat ook in Vlaanderen realiteit dreigt te worden. (C:Pixabay)

300 miljoen mensen wonen wereldwijd in een gebied dat tegen 2050 minstens eenmaal per jaar dreigt te overstromen. Ook heel wat Vlaamse gebieden dreigen te overstromen door de stijgende zeespiegel. Onder meer grote delen van West-Vlaanderen lopen risico. Dat blijkt een uit recent onderzoek van Nature Communications, een wetenschappelijk tijdschrift. Een mogelijke oplossing tegen overstromingen zijn spaarbekkens.

Een spaarbekken is een natuurlijke of door de mens aangelegde plas om water tijdelijk op te slaan voor later gebruik. “Een spaarbekken kan verschillende functies hebben. Een bekken kan tijdelijk drinkwater bewaren dat in tijden van droogte kan worden gebruikt. Daarnaast gebruikt de brandweer het water als blusmiddel. Verder zijn spaarbekkens zijn vaak te zien in gebieden die een groot risico lopen op overstromingen”, legt Gerard van den Berg uit, projectleider bij KWR Watershare. KWR verzamelt en onderzoekt informatie over de publieke watersector. “Spaarbekkens kunnen effectief een goede oplossing bieden tegen overstromingen, maar het is niet eenvoudig om een functionerende bekken aan te leggen. Eerst en vooral moet een plek worden gevonden met voldoende ruimte. Bovendien is een bekken construeren een werk van lange adem. Verschillende cruciale factoren spelen hierin een belangrijke rol. De juiste diepte en de exacte locatie zijn het belangrijkst”, gaat van den Berg verder.

“Tegen de stijgende zeespiegel zijn zelf de grootste spaarbekkens niet opgewassen”

In verschillende Vlaamse steden werden al bekkens aangelegd om lokale overstromingen tegen te gaan. Onder meer Halen en Merchtem maken al gebruik van deze methode om wateroverlast te beperken. “Voor kleinschalige overstromingen, die veroorzaakt worden door hevige regenval, zijn spaarbekkens het uitgelezen middel. De bekkens slaan het overtollige water op en door middel van zuiveringssystemen kunnen we dat water later nog gebruiken”, aldus van den Berg. “Een oplossing tegen de stijgende zeespiegel zie ik er echter niet in. Daar zijn volgens mij zelf de grootste spaarbekkens niet tegen opgewassen. Er is simpelweg niet genoeg plaats in een bekken om al dat zeewater op te slaan. Daarnaast zou je zoet met zout water mengen, wat ervoor zorgt dat al het eventuele drinkwater onbruikbaar wordt. Ik denk dat de oplossingen veeleer aan de kust te vinden zijn. Het bouwen van stevige dijken kan een eventuele oplossing zijn”, besluit hij.

“Spaarbekkens zijn aantrekkingspolen voor heel wat planten en dieren”

Spaarbekkens kunnen ook een belangrijke bijdrage leveren aan de biodiversiteit van een gebied. Een waterreservaat aanleggen brengt namelijk de nodige fauna en flora met zich mee. Luc Vergaerde is gids bij Natuurpunt en gespecialiseerd in het spaarbekkengebied van Kortrijk-Noord.  “In 2010 werd besloten het bedrijventerrein op de grens tussen Kortrijk en Kuurne uit te breiden. In de regio werden er geregeld overstromingen gemeld en een uitbreiding van het terrein zou een slechte zaak zijn voor de omgeving”, begint hij. “Meer gebouwen zouden er namelijk voor zorgen dat de grond het water slechter opneemt. Daarom zette Leiedal, een organisatie die waakt over natuurgronden, zich in om bij de ontwikkeling van het park extra aandacht te besteden aan natuurgericht beheer en biodiversiteit.”

Een van de spaarbekkens in het industriegebied Kortrijk-Noord. (C: Rob Vergaerde)

Leiedal startte samen met de bedrijven binnen het terrein een greendeal. Met deze overeenkomst probeert de organisatie de biodiversiteit op bedrijventerreinen te verhogen. Volgens de vereniging heeft dit heel wat voordelen voor zowel de bedrijven en zijn werknemers als de omgeving. Bij de inrichting van het gebied werd er veel aandacht besteed aan waterhuishouding. “In het gebied werd voor 14.500 kubieke meter aan grond uitgegraven om spaarbekkens aan te leggen. Het water dat opgeslagen kan worden in deze gronden heeft een driedelige functie. Ten eerste zorgen de spaarbekkens voor een vertraagde afvoer van het regenwater, wat automatisch leidt tot minder overstromingen. De brandweer gebruikt deze zone ook als opslagplaats van bluswater. Daarnaast is het water een aantrekkingspool voor heel wat dieren en planten”, aldus Vergaerde.

Dat het gebied nu rijk is aan natuur is geen verrassing. Voor de realisatie van de groenzone werd een ontwerper aangesteld die kennis heeft van ecologische inrichting. “Bij het ontwerpen werd geprobeerd een veelheid aan biotopen te creëren. Daarbij was het gebruik van de waterbekkens cruciaal. Bij een correct gebruik van water schiet het hele ecosysteem namelijk in gang”, vertelt Vergaerde. ”Water trekt insecten aan en die trekken op hun beurt vogels aan. Vogels kunnen via hun poten visseneitjes overdragen van vijver naar vijver. Hierdoor zitten er nu ook vissen in de spaarbekkens. De vissen zorgen ervoor dat er verschillende roofvogels te zien zijn in het gebied. De spaarbekkens zijn in dit geval dus echt een schot in de roos. Er zijn veel minder overstromingen en we hebben nu een gezond stukje natuur dat in harmonie staat met industrie”, besluit hij.